شطحيات

شماره‌ي اين ماه مجله‌ي زنان را که گزارش نسبتاً مفصلي از استشهاديون زن ايراني منتشر کرده بود گرفتم و خواندم. ‏گزارشي است از همايش اعلام موجوديت زنان استشهادي ايراني، مصاحبه‌اي با دبير جنبش استشهاديون، خانم فروز ‏رجايي‌فر و گزارشي از مقاومت زنان لبنان و فلسطين. اگرچه به ظاهر اظهارنظر مستقيمي مبني بر موافقت يا مخالفت ‏با اين‌گونه عمليات در گزارش‌هاي مجله نوشته نشده است، اما در نوع جملات استفاده شده و تنظيم گزارش، نگاه ‏منفي تنظيم کننده‌گان آن کاملاً قابل مشاهده است. اگرچه با توجه به گرايشات فکري اين مجله پيش‌بيني اين موضع ‏کار چندان پيچيده‌اي نيست.‏
فيلم ‏paradise now‏ شايد زيباترين و منصفانه‌ترين بررسي پديده‌ي عمليات استشهادي باشد که من تا الان با آن ‏برخورد کرده‌ام. دو جوان فلسطيني که براي عمليات استشهادي ثبت نام کرده‌اند، از طرف يک گروه مبارز فلسطيني ‏براي انجام عمليات فراخوانده مي‌شوند. فيلم، داستان آماده شدن اين‌دو براي انجام عمليات و مسائلي که برايشان در ‏اين مسير رخ مي‌دهد را به تصوير مي‌کشد. عاقبت يکي از آن‌دو که از قضا شايعه‌ي جاسوسي براي اسرائيلي‌ها از ‏سال‌ها پيش درباره‌ي پدرش وجود داشته است، در يک اتوبوس حامل سربازهاي اسرائيلي عمليات را انجام مي‌دهد و ‏ديگري نيز از انجام عمليات پشيمان مي‌شود و به فلسطين باز مي‌گردد.‏
فلسطين سرزميني است که تقريباً جز يک نام هيچ چيز ديگري که بشود به واسطه‌ي آن کشورش خواند ندارد. نه ‏نهادي، نه دولت استواري، نه سرزميني و نه هيچ چيز ديگر از ملزومات يک حاکميت مستقل را ندارد. چند ميليون آواره ‏سال‌هاست که ضعيف‌تر هايشان در اردوگاه‌هاي آوارگان فلسطيني کشورهاي عربي همسايه و توان‌مندترهايشان در ‏کشورهاي غربي روزگار مي‌گذرانند و منتظر رفع اشغال و ايجاد کشور مستقل فلسطينند و از سوي ديگر هيچ راهي نيز ‏براي رفع اشغال نمي‌يابند. مذاکره با اشغال‌گران که بيش‌تر به يک شوخي تلخ شبيه است و مبارزه نيز امکانات و ‏مقدماتي مي‌طلبد که هيچج‌کدامش را ندارند. در ميانشان هستند کساني که در آواره‌گي به دنيا آمدند و در آواره‌گي ‏نيز از دنيا رفتند. چنين کسي که همه‌چيز را از دست داده و هيچ راهي نيز براي بازيافتنشان نمي‌يابد، از نظر من هرگز ‏مستحق سرزنش نيست اگر با تمام آن‌چه برايش باقي‌مانده به مقابله برخيزد. من در اين اقدام هيچ فرقي نيز ميان زن ‏و مرد نمي‌بينم.‏
از نظر من اين مساله دقيقاً مانند آن است که مهاجم وارد خانه‌ي کسي شود و او در آخرين مرحله‌ي مبارزه، در ‏حالي‌که همه‌چيز را از دست داده آخرين اقدامات براي ضربه زدن به مهاجم را در پيش گيرد. در اين مبارزه، سن و سال و ‏جنسيت جزو کم اهميت‌ترين موضوعات درگير در ماجرا هستند. تنها نکته‌اي که شايد قابل مناقشه باشد، موضع ‏نيروهاي مبارز فلسطيني در يکسان شمردن نظامي و غيرنظامي اسرائيلي در هدف تهاجم قرار گرفتن است. حزب‌الله ‏لبنان در آن دوره‌اي که در جنوب، براي مقابله با نظاميان اسرائيلي دست به عمليات استشهادي مي‌زد اين نکته را ‏رعايت مي‌کرد که در يک عمليات غير نظاميان آسيب نبينند. اما جنبش‌هاي فلسطيني، بيان مي‌کنند که هيچ تفاوتي ‏ميان متجاوز مسلح و متجاوز غير مسلح نمي‌بينند و آن‌که در سرزمين اشغالي زندگي مي‌کند همان‌قدر مقصر است که ‏آن‌که در آن سرزمين‌ها مي‌جنگد.‏
من گمان مي‌کنم ترور يک مفهوم غير ديني است و يک مسلمان از جاي‌گاه مسلماني مجوز ترور ندارد. داستان مسلم ‏و عبيدالله به نظر من، کاملاً شفاف، ناظر به همين موضوع است. مسلم ترور را دور از جوانمردي و مروت و آموزه‌هاي ‏اباعبدالله مي‌داند و به همين دليل از ترور عبيدالله چشم مي‌پوشد. اين‌که کشتن غيرنظامي اسرائيلي غيرآماده براي ‏دفاع، چه‌قدر با ترور تفاوت دارد و آيا عمليات استشهادي فلسطينيان در يک رستوران چه‌قدر صحيح است، سوالي جدي ‏است که من‌را به خودش مشغول مي‌کند.‏
ماجراي استشهاديون ايراني اما به نظر من يک‌سره متفاوت است. ما يک کشور مستقليم. مکانيزم دفاعي مشخص و ‏معيني هم داريم. در حال جنگ هم نيستيم. حداکثر احتمالاتي براي جنگ وجود دارد. اغلب کساني که مسوول امرند ‏نيز، تمام تلاششان اجتناب از درگيري نظامي است. حتي اگر کسي هيجان فراواني براي جنگيدن داشته باشد اين ‏فرصت را دارد که برود مسلح شود، آموزش‌هاي کلاسيک نظامي ببيند و براي جنگيدن آماده شود. هيچ گمان نکنم ‏کسي منکر اين باشد که آماده‌گي براي دفاع از هرآن‌چه که ارزش‌مند است، شايسته‌ي تجليل و گرامي داشتن است.‏
اما ثبت نام براي عمليات استشهادي، در شرايطي که احتمال نياز به منفجر کردن خود به عنوان آخرين راه‌حل چيزي در ‏حد صفر است، به گمان من يک‌طور سرگرمي براي کساني است که مجذوب اين‌طور رفتارها هستند. شنيدن داستان ‏مادر فلسطيني که فرزندش را بوسيد و خودش را منفجر کرد برايشان حکم نوعي داستان اساطيري را دارد، بي آن‌که ‏بدانند شرايط او که اين‌کار را را کرد چه‌بود و آن‌ها چه‌قدر با او در موقعيت متفاوتند. اين اقدام براي کساني که در آن ‏مشارکت مي‌کنند، شايد حداکثر نوعي مشارکت اجتماعي باشد براي تخليه‌ي هيجان و نياز به احساس موثر بودن. ‏مشارکتي که به گمان من در فشار تبليغاتي امروز عليه ايران هزينه‌ي گزافي براي اين سرزمين دارد. اين رفتار نيز کاري ‏است شبيه انکار هولوکاست و تهديد حمله به کشورهاي عربي حوزه‌ي خليج، مصداق کامل آش نخورده و دهان ‏سوخته که اولاً به ما کاملاً نامربوط است و ثانياً غير ممکن و غير عملي است و تنها اثرش اين است که ما را در ‏عرصه‌هاي ديگر دچار تنگنا مي‌کند.‏
اين‌که عده‌اي در اين سرزمين باشند که هيجان زده رفتار کنند و هميشه در فکر زدن و کوفتن و شکستن باشند، قابل ‏انتظار است. اين‌که يک‌نفر اول انقلاب از ديوار سفارت آمريکا بالا برود و امروز هم دنبال راه انداختن جرياني براي همان ‏کارها باشد نيز قابل درک و تحمل است. غير قابل تحملش آن‌جاست که اين افراد يا هم‌فکرانشان بنشينند بر جايگاه ‏تصميم‌سازي، يا اين‌که تصميم‌سازان به هوس در اختيار گرفتن اين هيجان و تندي، در نقش حاميان اين تحرکات قرار ‏بگيرند. اين‌روزها به‌نظر مي‌رسد که اين شرايط غيرقابل تحمل دارد ايجاد مي‌شود و گسترش مي‌يابد.‏

يا علي مدد.‏

آرا (2)